Με αφορμή την αναδρομή του Λεσβοκλή Πετρά στο λιομάζωμα και την παραγωγή του λαδιού, που αναρτήσαμε και στη σελίδα μας, τέθηκε στο καφενείο το ερώτημα: ποιος ή ποιοι έστησαν το πρώτο ελαιοτριβείο (παλιά μηχανή) στο χωριό, δεδομένου ότι τότε -το 1892- χρειάζονταν πολλά χρήματα για τέτοιο εγχείρημα.
Η απάντηση είναι ότι το ελαιοτριβείο έστησε ο Καλιάμπεης (από τον Πολιχνίτο) και ο γυναικάδελφος του Βόμβα, Αποστολίδης. Μάλιστα σύντομα ο Καλιάμπεης πούλησε στον Αποστολίδη το μερίδιο του και έτσι αυτός έγινε ο μοναδικός ιδιοκτήτης του.
Ο Καλιάμπεης είχε χτίσει στον Πολιχνίτο επίσης ένα σημαντικό ελαιοτριβείο, το οποίο τελευταία λειτουργούσε ως δημοτικό ελαιοτριβείο και τελικά μετατράπηκε στο “Πολύκεντρο”, με την πανέμορφη καμινάδα του να παραμένει πανύψηλη και με τον πελαργό στην κορφή της να αποτελεί το τοπόσημο του Πολιχνίτου.
Ποιος ήταν ο Καλιάμπεης;
Όποιος δεν βαριέται μπορεί να διαβάσει το παρακάτω σχετικό κείμενο, που πριν 20 περίπου χρόνια αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του Λυκείου Πολιχνίτου.
ΙΣΤΟΡΙΚΑ
Ο Καλιάμπεης, τα χτένια του Κόλπου Καλλονής και η παρολίγο Τουρκοϊταλική σύγκρουση.
(Νικέλλη Στρατή, χημικός, Δ/ντής Λυκείου Πολιχνίτου)
Τον Καλιάμπεη ή Δημήτριο Καλιά τον γνωρίζουμε από τις παραδόσεις και τα όσα γράφει στο βιβλίο του «Πολιχνιάτικα Ιστορήματα» ο αείμνηστος Πολιχνιάτης λαογράφος και ιστοριοδίφης Χαράλαμπος Καρατζάνος. Όλοι μας δε, έχουμε εντυπωσιαστεί από το τεράστιο οικοδόμημα που φέρνει το όνομά του στο κέντρο της Σκάλας και το οποίο πρόσφατα αγόρασε για να αξιοποιήσει ο Δήμος.
Πολιχνιάτης που ξενητεύθηκε και δουλεύοντας στα Ευρωπαϊκά καζίνα παντρεύτηκε μια πολύ πλούσια βαρώνη (Βαττόκ) και αργότερα μια εξίσου πλούσια λαίδη –που τις είχε ξεμιαλίσει με το εξαιρετικό παρουσιαστικό και τη λεβεντιά του- και απέκτησε τεράστια περιουσία. Γύρισε στον τόπο του και βάλθηκε να επενδύσει δημιουργώντας μεταξύ άλλων ελαιοτριβείο και αλευρόμυλο.Είχε δημιουργήσει στην πραγματικότητα ένα δικό του «στρατό» από συγγενείς του ή άλλους πεινασμένους και φυλακισμένους στους οποίους έδωσε δουλειά και φαγητό. Απέκτησε με την καπατσοσύνη του το τίτλο του Πασά και για να κινείται ελεύθερα, ιδίως στο δύσκολο επιχείρημά του να ανοίξει το δρόμο της Σκάλας, που εξυπηρετούσε τις δραστηριότητές του, έχτισε και τζαμί για τους Τούρκους και την Αγία Παρασκευή για τους Χριστιανούς συντοπίτες του. Αυτά μας αναφέρει ο Χ. Καρατζάνος.
Ο Καλιάμπεης, φίλος του Διοικητή της Μυτιλήνης, Μουτασερίφη Κεμάλ Μπέη, κατάφερε να δημιουργήσει τουρκοϊταλικό επισόδειο αλλά να βγει απ’ όλη την ιστορία αλώβητος. Ο Χ. Καρατζάνος στο βιβλίο του γράφει σχετικά: «Με προτροπή του ανέβηκαν (οι υποτακτικοί του) στα Ιταλικά – Ταλιάνια ξέσχισαν και ποδοπάτησαν τη σημαία, κατέστρεψαν τα δίχτυα και τα σύνεργα ψαρικής κι ούτε γάτα ούτε ζημιά.»
Γιατί όμως δημιουργήθηκε το επισόδειο αυτό; Λεπτομέρειες μας δίνουν τα ρεπορτάζ των εφημερίδων των Μικρασιατικών παραλίων της εποχής και ιδιαίτερα της εφημερίδας «Νεολόγος» του οποίου τις καταγραφές είχε σταχυολογήσει ο Δρ Φιλόλογος Αριστείδης Στεργέλλης και είχε δημοσιεύσει στον ΙΣΤ τόμο των «Λεσβιακών». Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα της εφημερίδας αυτής στην οποία υπάρχουν ανταποκρίσεις όχι μόνο από τη Μυτιλήνη αλλά και από τη Σμύρνη και τη Χίο (η οποία ήταν τότε το διοικητικό κέντρο του Βορείου Αιγαίου) το επισόδειο δημιουργήθηκε στο τέλος Νοεμβρίου 1880.
Δυο ιταλικά αλιευτικά πλοία –το Terribile και το Croce- ψάρευαν με άδεια αλλά με παράνομα μέσα –τράτα- στον Κόλπο Καλλονής. Τα δικαιώματα αλιείας στις τρεις αλιευτικές ζώνες της Λέσβου –1η. από Σκάλα Σκαμνιάς μέχρι Σίγρι 2η. Ο κόλπος Καλλονής και 3η. Από τον Βούρκο ποταμό και το Πλωμάρι μέχρι το Γενί Λιμάνι- ήταν πανάκριβα. Δειγματικά αναφέρεται ότι 34.000 γρόσια είχε προσφέρει ο πλειοδότης για την πρώτη περιοχή και 18.000 μετζίτια για τον Κόλπο. Παρόλα αυτά οι Ιταλοί είχαν εξασφαλίσει και αυτοί με αθέμιτα μέσα άδεια αλιείας. Ψάρευαν όμως με τη μέθοδο της τράτας στον Κόλπο, μέθοδο η οποία απαγορεύονταν στην Ιταλία. Σαν γνήσιοι αποικιοκράτες όμως λεηλατούσαν όπως μπορούσαν και αυτοί τον ενάλιο πλούτο της παραπαίουσας Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Αποτέλεσμα ήταν να καταστρέφεται ο γόνος, να αδειάζει ο κόλπος από τα όστρακα και οι ντόπιοι ψαράδες που πλήρωναν και το μερτικό τους στην πανάκριβη άδεια να μην μπορούν να επιζήσουν. Επενέβη τότε ο τσαμπουκάς Καλιάς με το τσούρμο του. Σαλτάρησαν στο “Teribille», ξυλοκόπησαν τους ιταλούς ψαράδες, ενώ ο καπετάνιος τους έλειπε στην Καλλονή, και «προσέβαλαν» την Ιταλική σημαία.
Ειδοποιήθηκε ο πρόξενος της Ιταλίας στη Μυτιλήνη, που ζήτησε ικανοποίηση από τον Διοικητή του νησιού Μουτασερίφη Κεμάλ Μπέη. Αυτός αρνήθηκε με αποτέλεσμα να πεισμώσουν οι Ιταλοί, οι οποίοι κατηγορούσαν τον Κεμάλ Μπέη ότι ο πρωτεργάτης των επισοδείων –Δημήτριος Λαμπρίδης αναφέρονταν αρχικά στην εφημερίδα – ήταν προσωπικός του φίλος και απολάμβανε ασυλίας. Ο τουρκικός τύπος αυτό το απέρριπτε με βδελυγμία με τον ισχυρισμό ότι δεν μπορεί να είναι φίλος του διοικητή ένας άνθρωπος κακής διαγωγής και χαρτοπαίκτης. Ενεργοποιήθηκε ο πρεσβευτής της Ιταλίας στη Σμύρνη, Δε Κουβερνάτης, ο οποίος έστειλε έγγραφο στον Κεμάλ Μπέη για τη σύλληψη του Λαμπρίδη αλλά ξέχασε να το υπογράψει και έτσι του επιστράφηκε ως άκυρο. Διετάθχη όμως η σύλληψη μερικών απ’ τους υπαίτιους όχι όμως και του αρχηγού τους. Στο μεταξύ οι Ιταλοί αγρίεψαν ειδοποίησαν την κυβέρνησή τους η οποία έστειλε το θωρηκτό «Ρώμη» στη Σύρο και απείλησαν ότι θα επέδραμε στη Μυτιλήνη αν δεν :
1.τιμωρηθούν οι υπαίτιοι
2.αποζημιωθούν οι ψαράδες για τη ζημιά που υπέστησαν
3.δοθεί ικανοποίηση για την προσβολή της ιταλικής σημαίας και
4. παυθεί ο διοικητής της Μυτιλήνης Κεμάλ Μπέης.
Μπροστά στις μεγάλες διαστάσεις που πήρε το θέμα η παραπαίουσα τότε οθωμανική Αυτοκρατορία πήρε κάποια μέτρα κατευνασμού των Ιταλών. Προφυλακίστηκε ο πρωταίτιος, που διευκρινήστηκε ότι ήταν ο Λαμπρή Πασάς και του οποίου το πραγματικό όνομα ήταν Δημήτριος Καλιάς, παύθηκε με ιραδέ του Σουλτάνου που επικύρωσε απόφαση του υπουργικού συμβουλίου ο Κεμάλ Μπέης και παραπέμφθηκαν να δικαστούν οι υπαίτιοι στο κακουργιοδικείο της Χίου. Προσκλήθηκαν μάλιστα οι Ιταλοί να στείλουν δικό τους παρατηρητή στο δικαστήριο.
Στο μεταξύ ο Καλιάς –πέρα απ’ την τοπική κοινή γνώμη όπως την εξέφραζαν οι εφημερίδες της εποχής που τον υπεράσπιζε- είχε και μια δυναμική σύμμαχο και υποστηρήκτρια τη Λαίδη Charow, η οποία προσπάθησε –χωρίς να τα καταφέρει- να θέσει το Καλιά υπό Αγγλική προστασία. Του εξασφάλισε όμως αφενός εξαιρετικούς δικηγόρους απ’ την Κωνσταντινούπολη αφετέρου δε την υποστήριξη τούρκων αξιωματούχων στη Χίο τους οποίους επισκεπτόταν συνέχεια διαθέτοντας προς τούτο και τα απαραίτητα κεφάλαια.
Στη δίκη που ακολούθησε στα μέσα Φεβρουαρίου του επόμενου χρόνου (1881) ο Δημήτριος Καλιάς και ο αδελφός του Γιώργος –κατηγορούμενος κι αυτός- υποστήριξαν ότι είναι Έλληνες υπήκοοι αλλά το δικαστήριο τους θεώρησε Οθωμανούς «μέχρι νεοτέρας διαταγής». Στη δίκη που προήδρευε ο Γασπάρ εφέντης, παρευρισκόταν ο προξενικός πράκτορας της Ιταλίας Pasqua καθώς και ο Κοστάν Πασάς, ελεγκτής των δικαστηριών των νησιών του Αιγαίου. Οι κατηγορίες ήταν πολύ βαριές. Μεταξύ άλλων κατηγορούνταν και για «σύσταση στασιαστικής ομάδας», κατηγορία η οποία εξασφάλιζε ακόμα και θανατική καταδίκη. Οι υπόλοιποι κατηγορούμενοι είχαν ξεχωριστούς δικηγόρους απ’ τον Καλιά και είχαν καλέσει για μάρτυρα και τον παυθέντα Διοικητή της Μυτιλήνης Κεμάλ Μπέη, ο οποίος κλήθηκε απ’ το δικαστήριο τηλεγραφικώς.
Στη δίκη διαπιστώθηκε ότι το κατηγορητήριο που είχαν συστήσει οι δικηγόροι των 20 περίπου Ιταλών κατηγόρων είχε κενά και υποστηρίχτηκε ότι οι ψαράδες του Πολιχνίτου είχαν απευθύνει αναφορά στον Κεμάλ Μπέη με την οποία τον ενημέρωναν για τις συνέπειες του συστήματος που χρησιμοποιούσαν οι Ιταλοί. Τη μέρα του επισοδείου υποστηρίχτηκε ότι ο Καλιάς είχε επιβιβασθεί σε επιβατικό πλοίο για να ανακοινώσει στον Κεμάλ Μπέη ότι συνέστησε ακτοπλοϊκή υπηρεσία για τη σύνδεση της Μυτιλήνηςμε άλλα νησιά. Οι ναύτες του συνάντησαν τους Ιταλούς και συνεπλάκησαν ενώ αυτός απέτρεψε τα χειρότερα. Εξάλλου όλοι ήταν άοπλοι ενώ οι Ιταλοί οπλισμένοι. Το ασήμαντο αυτό επισόδειο μεγαλοποιήθηκε από τον προξενικό πράκτορα των Ιταλών στη Μυτιλήνη, Φιδέλη, στον οποίο απέδωσαν προσωπικά συμφέροντα. Επίσης χρησιμοποιήθηκαν ένα σωρό δικονομικά τερτίπια, υποστηρίχτηκε βιαιοπραγία των ανακριτικών αρχών, έγινε επίκληση των ατομικών δικαιωμάτων του διεθνούς δικαίου, αποδείχτηκε ασυμφωνία του κατηγορητηρίου με τις καταθέσεις των μαρτύρων των Ιταλών και έτσι η δίκη διακόπηκε προσωρινά. Ο Ιταλός προξενικός πράκτορας της Χίου έκανε τα αδύνατα δυνατά για την ευνοϊκή κατάληξη της δίκης με συνεχείς επισκέψεις στους Τούρκους επισήμους του νησιού αλλά και διαβουλεύσεις με τον πρόξενο της χώρας του στη Σμύρνη Δε Κουβερνάτη.
Ο Χιώτης δικηγόρος των 15 κατηγορούμενων στη συνέχεια της δίκης προς το τέλος Μαρτίου βγήκε στην αντεπίθεση: Κατηγόρησε το δικαστήριο ότι οι κατηγορούμενοι κρατούνται επί 4 μήνες άδικα και χωρίς δίκη, κατέρριψε την κατηγορία της στάσης, ενημέρωσε ότι οι Ιταλοί είχαν εκδιωχθεί με δικαστική απόφαση εξαιτίας του τρόπου ψαρέματός των και από άλλα νησιά, υπενθύμισε ότι με τη χρήση απαγορευμένων στην πατρίδα τους μεθόδων είχαν εξολοθρεύσει τα όστρακα του Κόλπου και έτσι στο τέλος οι κατηγορούμενοι μαζί τον αρχηγό τους καταδικάστηκαν σε 3,5 μήνες φυλάκιση και εξαιτίας της προφυλάκισής των αφέθηκαν ελεύθεροι. Σε 2-3 μήνες επανήλθε στη Διοίκηση της Μυτιλήνης και ο Κεμάλ Μπέης ενώ η Lady Charow, που στο μεταξύ είχε αγοράσει μεγάλες εκτάσεις στο νησί και έκανε ανασκαφές στο παλιό κοιμητήριο, είχε βρει σημαντικά ευρήματα.
Έτσι εκτός απ’ τους Ιταλούς όλοι οι υπόλοιποι βρέθηκαν κερδισμένοι. Kαι προπαντός ο Κόλπος Καλλονής.
Μ’ αυτόν τον νταηλίδικο τρόπο ο Καλιάς προστάτεψε πρώτα απ’ όλα βέβαια τα συμφέροντά του αλλά και το μέλλον του Κόλπου. Εμείς τι κάνουμε;
