English flag 1 france flag german-flag Italian-flag netherlandsflag Turkish Flag Spain flag mini

Κυριακή, 24 09 2017

Γιατί αξίζει να  επισκεφθείς την περιοχή του Πολιχνίτου.

Του Στρατή Νικέλλη*
(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό της ΟΛΣΑ "η Λέσβος μας" το καλοκαίρι του 2007)


Αποφασίζεις το τόπο των διακοπών σου, κλείνεις δωμάτια, βγάζεις εισιτήρια, παίρνεις το χάρτη, έχεις ακούσει τις εντυπώσεις του συνάδελφού σου στη δουλειά, έχεις ρίξει και μια ματιά στο διαδίκτυο και ξεκινάς. Προορισμός ο Πολιχνίτος. Μπορεί να 'ναι τα Βατερά, μπορεί να 'ναι η Νυφίδα. Όλα αυτά, και πολλά άλλα, είναι πια ο Πολιχνίτος.

Μπορεί να είσαι νέος και να διψάς για δράση και διασκέδαση. Μπορεί να είσαι οικογενειάρχης, να έχεις μαζί παιδιά και - το χειρότερο- πεθερά, να επιζητάς ασφάλεια, άθληση, σωματική και πνευματική ξεκούραση. Μπορεί να έχεις αρχίσει την κατηφόρα, να σου πονάν οι αρθρώσεις. Μπορεί να χρειάζεσαι χαλάρωση για πνευματική ανάταξη. Μπορεί να είσαι απ' το νησί μας, μπορεί να είσαι απ' τη χώρα μας, τη μικρή (Ελλάδα) ή τη μεγάλη (Ευρώπη), μπορεί να είσαι από μακριά.  Μπορεί …  Μπορεί…  Όποιος και να 'σαι ακολούθησε μας. Η περιοχή μας έχει να σου προσφέρει πάρα πολλά. Στόχος μας να σε βοηθήσουμε να τα ανακαλύψεις.

Ας αρχίσουμε απ' το γεωφυσικό περιβάλλον. Τρεις είναι οι είσοδοι στην περιοχή μας. Ο κεντρικός δρόμος απ' τη Μυτιλήνη, που σε φέρνει στη διασταύρωση της Αχλαδερής, λίγο πριν τα Βασιλικά˙ το πρώτο χωριό, που θα συναντήσεις.  Στο ίδιο σημείο καταλήγεις ερχόμενος και απ' την Καλλονή, αν δεν σε έχει παρασύρει ο ζωοδότης φίλος μας, ο Κόλπος Καλλονής, να εγκαταλείψεις τον ασφαλτοστρωμένο δρόμο, μόλις περάσεις την Αχλαδερή και να στρίψεις δεξιά, για να μη χάσεις την επαφή μαζί του. Και ο τρίτος δρόμος σε φέρνει απ' το Πλωμάρι, με το μικρό χωμάτινο κομμάτι του να έχει μονάχα σκονίσει λίγο το αυτοκίνητό σου. Απ' όπου και να ήρθες το μάτι σου έχει γεμίσει απ' το βαθύ πράσινο του πεύκου. Εδώ θα χορτάσεις το ασημοπράσινο της ελιάς.
Η πρώτη μας έκπληξη, στο δρόμο της Αχλαδερής. Οι καταρράκτες της Πέσσας. Καταρράκτες σε νησί !!!.Μια όμορφη ειδυλλιακή ρεματιά με μπόλικα τρεχούμενα νερά ακόμα και τον Αύγουστο. Μην αποτολμήσεις να ακολουθήσεις το νερό στην πορεία του γιατί θα απογοητευθείς μαζί μ' αυτό. Πάει σχεδόν ανεκμετάλλευτο στη θάλασσα.

Επειδή η εικόνα είναι πάντα ανώτερη απ' το κείμενο, αντί για περιγραφή της περιοχής μας σου προτείνουμε 4 σημεία για να τη φωτογραφίσεις. Άγιος Λιας (προφήτης Ηλίας) Πολιχνίτου, Άγιος Λιάς στα Βατερά, Άγιος Γαλάτης στο Σταυρό, Αγία Άννα στη Νιγίδα.
Δεν σου αρκεί όμως να βλέπεις τη φύση από μακριά. Θέλεις να την ακουμπήσεις, να ψάξεις τα χνάρια της. Οι παραλίες της είναι μοναδικές. Βγάλε τις παντούφλες σου και περιδιάβαινε στις αμμουδερές του κόλπου και των Βατερών. Βάλε τα αθλητικά σου παπούτσια και σκαρφάλωσε στις βραχώδεις, ξεκινώντας απ' το ακρωτήρι του Αγίου Φωκά. Απόλαυσε τα έργα τέχνης που σμίλευσε το κύμα πάνω στα βράχια. Καμάρωσε τις πυραμίδες στο έμπα του κόλπου, που έστησαν ανθρώπινα χέρια, για να καθοδηγούν τους καπεταναίους στο επικίνδυνο και ρηχό στόμιο. 
Φτάσε μέχρι τα "τηγάνια" της αλυκής στη Σκάλα Πολιχνίτου. Δεν είναι μόνο το αλάτι και ο τρόπος σχηματισμού και παραλαβής του, που εντυπωσιάζει, αλλά και οι νοικάρηδές των, οι ερωδιοί και τα άλλα υδρόβια πουλιά, που τα μορφαίνουν. Κι αν βρεθείς σε απόμερη βραχώδη ακτή με τα "λαρνάτσια" (μικρές λακκούβες με νερό και πασαλείμματα αλατιού παντού) βγάλε τα ρούχα σου και ξάπλωσε μέσα φέρνοντας στο νου σου τον τρόπο που έπαιρνε το μπάνιο της η "θεια μ' η Αμιρσούδα μι τα ιφτά βρατσιά" και μην υποτιμήσεις το αλάτι, που βλέπεις απλωμένο στα βράχια (την "ιλσάχνι") γιατί με αφορμή το μάζεμα του, για το πάστωμα της φαγώσιμης ελιάς, έπαιρνε το μπάνιο της η "θεια μ'".

Ο Αλμυροπόταμος
Ο Αλμυροπόταμος

Αν θέλεις μπορείς να περιδιαβείς τις όχθες του Αλμυροπόταμου κοντά στις εκβολές του. Εκεί σε περιμένουν δεκάδες χελώνες και νερόπαπιες. Επισκέπτες εκεί ανάμεσα στους καλαμιώνες πελαργοί και ερωδιοί, που ξέφυγαν για λίγο απ' τη μονοτονία του υδροβιότοπου του κόλπου. Και μια και μιλάμε για τα πουλιά, μπαίνοντας στον Πολιχνίτο σήκωσε το βλέμμα σου στην ψηλή καμινάδα και ανταπόδωσε το χαιρέτισμα του πελαργού, που ποτέ δεν μας ξεχνά.

Κι απ' το τέλος του Αλμυροπόταμου να φτάσουμε και στην αρχή. Εδώ άλλη έκπληξη. Οι πιο θερμές στην Ευρώπη θερμοπηγές του Πολιχνίτου. Δες πως αναβλύζει το νερό μέσα απ' τη χρωματιστή, απ' τις θειούχες ενώσεις και τα οξείδια του σιδήρου, γη. Και αν η πεθερά, που λέγαμε, υποφέρει απ' τα ρευματικά, πέρασέ την στη "χαβούζα". Τουλάχιστον θα γλιτώσεις απ' τα "ωχ" του χειμώνα. Θα κάνει και καμιά δουλειά στο σπίτι.  Και για να ξεφύγεις απ' τη γρίνια της -"κάθε μέρα τα ίδια"- πήγαινέ την για αλλαγή και 2-3 χιλιόμετρα πιο πέρα, στις αντίστοιχες θειούχες πηγές του Άη Γιάννη, λίγο έξω απ' το Λισβόρι.

Τέλος για να ολοκληρώσουμε τη γύρα μας στις παραλίες, στα βουνά και στις ρεματιές της περιοχής μας ας δούμε με τα μάτια μας -ή μερικές φορές μ' αυτά του νου μας-  τα χνάρια των "προγόνων" μας. Ξεκινώντας μαζί απ' την Αχλαδερή, στα ρηχά νερά του κόλπου λίγα απομεινάρια της Πύρας, σπουδαίας πόλης στην αρχαιότητα, που για χατίρι της, ολόκληρο τον κόλπο τον έλεγαν "Πυραίων Εύριππο". 
Λίγο πιο πέρα, προς τη Σκάλα των Βασιλικών - ή και "άγιο Παύλο"- στους κατηφορικούς λόφους στέκονται τα απομεινάρια απ' τους σιδερένιους πύργους, που στήριζαν και οδηγούσαν τα βαγονέτα, γεμάτα με λευκόλιθο, απ΄ το δάσος στη μαούνα για τη μεταφορά του.
Πλησιάζοντας στο Σκαμνιούδι, κάτω απ' το Λισβόρι, μπορεί να "πάρει το μάτι μας" στο Κουρτήρ τίποτα παλαιολιθικούς ανθρώπους στον οικισμό τους, λαξεύοντας τις πέτρες,  να φτιάχνουν εργαλεία.

Τώρα δα θυμηθήκαμε, πως τριγυρνώντας τις όχθες του Αλμυροπόταμου, είδαμε στο βάθος να υψώνεται ένας μισογκρεμισμένος πύργος, απομεινάρι των Γατελούζων, που όταν φτάσεις κοντά του, εύκολα καταλαβαίνεις πόσο τους βοηθούσε να ελέγχουν όλη την περιοχή. Απ' το ακρωτήρι του  Άγιου Φωκά, μέχρι τις θερμοπηγές.

Ο Γατελούζικος Πύργος
Ο Γατελούζικος Πύργος (Παλιόπυργος)

Εκεί στον άγιο Φωκά, δίπλα στο εκκλησάκι, τα ερείπια των παλαιοχριστιανικών ναών, με υλικά απ' το ιερό του Διονύσου "του Βρισαγενούς" και το γραφικό λιμανάκι στη ρίζα του βράχου στρωμένο παλιά, κατά που λέγεται, με μαρμαρόπλακες  δείχνουν πως τον τόπο αυτό τον είχαν αγαπήσει πολλοί πριν από μας. Και θες η πολλή αγάπη μας αυτή, θες η φαντασία μας ή και η πραγματικότητα ακόμη, έδωσαν λίγο παρακάτω το "Αχιλλοπήγαδο" ως διαρκές μνημόσυνο στον θυμωμένο Αχιλλέα και τη Βρισηίδα του.
Μέσα στα τόσα που έχουμε να δούμε πάλι ξεχαστήκαμε, τότε που είχαμε ανεβεί στην Αγία Άννα της Νιγίδας για να φωτογραφήσουμε τον τόπο μας, να κατηφορίσουμε λίγο παρακάτω, να ψάξουμε στα χαλάσματα της μεσαιωνικής Νιγίδας, τους θησαυρούς, που "άφησαν" εκεί οι καταδιωγμένοι κάτοικοί της, όταν έτρεχαν για να σωθούν απ' το μαχαίρι του κουρσάρου άλλοι στα γύρω χωριά και άλλοι ως τη Σάμο μακριά.  Μ' ένα "σάλτο" από κει θα βρεθούμε στο "Παπούτσι" πάνω απ' τη Νυφίδα για να ψάξουμε και κει να βρούμε το παπούτσι της νύφης, που έπεσε μέσα στη βιασύνη της φυγής για την ίδια αιτία.

Και τώρα που τριγυρίσαμε και γνωρίσαμε την περιοχή και την κληρονομιά της ας μπούμε μέσα στα χωριά. Ας γνωρίσουμε το σήμερα.
Αρχίζουμε απ' τον Πολιχνίτο, το μεγαλύτερο και πλουσιότερο, από άποψη αρχιτεκτονικής δομής των κτηρίων του, οικισμό. Εδώ θα βρεις τις βασικές υπηρεσίας, που πιθανόν να χρειαστείς: τράπεζα, ταχυδρομείο, Κέντρο Υγείας, φαρμακεία. Μια βόλτα στους  πλακόστρωτους δρόμους του σου δίνει την ευκαιρία να θαυμάσεις τα πετρόκτιστα από ντόπιο κοκκινωπό ιγνιμβρίτη κτήρια. Περιδιαβαίνοντας τα, σε μεγάλο βαθμό έρημα, σοκάκια του καταλαβαίνεις γιατί όσοι από ανάγκη έφυγαν δεν τα ξεχνάν ποτέ.
Το πιο όμορφο κομμάτι του βρίσκεται στην είσοδό του. Απ' το Δημοτικό σχολείο, το ανακαινισμένο σε Πολύκεντρο παλιό δημοτικό ελαιοτριβείο με την καμινάδα και τους πελαργούς, το χώρο του μνημείου του άγνωστου στρατιώτη, τη μικρή πλατειούλα με τις καφετέριες, τα χαρακτηριστικά όμορφα κτήρια, μέχρι το κοντινό δημοτικό πάρκινγκ αισθάνεσαι γιατί ο οικισμός έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέος. Κι όταν  με την κατασκευή της παράκαμψης του Πολιχνίτου φύγουν τα πολλά αυτοκίνητα, τα λεωφορεία, οι μπετονιέρες για τα Βατερά, τα φορτηγά με τα τούβλα απ' τα τουβλάδικα των Βατερών  και το καυσαέριο που αφήνουν απλόχερα, θα γίνει ιδανικό μέρος για καφέ και ποτό σχεδόν 24 ώρες το εικοσιτετράωρο. Στο γραφικό λαογραφικό μουσείο μπορείς να πάρεις μια γεύση του Πολιχνίτου του προηγούμενου αιώνα, ενώ παραδίπλα στέκεται επιβλητικό το καμπαναριό του Αη Γιώργη, μιας απ' τις μεγαλύτερες εκκλησιές του νησιού μας.

Αφήνοντας τον Πολιχνίτο, στρίβοντας δεξιά, στην είσοδό του μπροστά απ' το Δημοτικό σχολείο κατηφορίζεις για τη Σκάλα Πολιχνίτου. Το εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο της περιοχής μας μέχρι τα μισά του 20ου αιώνα. Λίγο πριν το χώρο των αλυκών, στο συνοικισμό, εγκαταστάθηκαν αρκετοί πρόσφυγες απ' τα γειτονικά μας μικρασιατικά παράλια μπολιάζοντας την τοπική κοινωνία με το αερικό της Σμύρνης. Τα μεγάλα εγκαταλειμμένα κτήρια μαρτυρούν την παλιά οικονομική της άνθηση και η μελλοντική αξιοποίηση κάποιων απ' το τμήμα Επιστημών της Θάλασσας του Πανεπιστημίου Αιγαίου δημιουργεί προσδοκίες για ένα καινούριο άλμα προς τα μπρος.
Στην αρχή της Σκάλας το γραφικό λιμανάκι της  με τα δεκάδες μικρά ή μεγαλύτερα αλιευτικά σκάφη επαγγελματιών και ερασιτεχνών. Αν δεν πιεις τον καφέ σου νωρίς το πρωί στα καφενεδάκια του λιμανιού, αν δεν απολαύσεις την πρωινή δροσιά ανάκατη με την αλμύρα της θάλασσας και τη μυρουδιά των ολόφρεσκων ψαριών, που σπαρταρούν στα δίχτυα καθώς τα ξεψαρίζουν οι ψαράδες, αν δεν περιπλανηθεί η ματιά σου σου, απ' τους γλάρους, που κόβουν βόλτες ακούραστοι, στους σωρούς των διχτυών πάνω στις βάρκες αντάμα με τους ηλιοψημένους ψαράδες, -άντρες γυναίκες και παιδιά- και τις γεμάτες ψαρόκασσες, αν δεν  πλημμυρίσουν τα αυτιά σου απ' τα καλωσορίσματα, και τα  κουτσομπολιά, τα πειράγματα και τα πολιτικά  (όλα σε αψεγάδιαστη ντοπιολαλιά σε ένα μέρος, που έχει πάντα …προεκλογική περίοδο), τότε δεν πήρες απ' τη Σκάλα τίποτα.

Κι όταν ο ήλιος καψώσει και λαχταρήσεις τη δροσιά της θάλασσας, όπου και να σαι τα νερά του κόλπου σε περιμένουν ζεστά και καθαρά, μα η Νυφίδα σου κλείνει το μάτι πιο δελεαστική, ανεμίζοντας τη γαλάζια σημαία της. Μονάχα ο βοριάς και το μελτέμι την πληγώνει.  Ύστερα απ' το μπάνιο σ' όποια παραλία του κόλπου βρεθείς οι μυρουδιές απ' τις ψαροταβέρνες θα σε αιχμαλωτίσουν εκεί, να γευτείς κάθε λογής θαλασσινό, γέννημα  θρέμμα του κόλπου και για τούτο πάντα μοναδικό. Μα πιο πολύ η σαρδέλα Καλλονής, είτε ψητή είτε παστή.
Μα όταν είσαι στην περιοχή μας ξέρεις ότι το καλοκαίρι αποκλείεται να ξεφύγεις απ' τα Βατερά. Και ειδικά όταν φυσάει μελτεμάκι σε πάει μόνο του στην υπήνεμη αγκάλη των Βατερών με την -κουραστική είναι αλήθεια- ατέλειωτη χονδρόκοκκη χαλαζιακή αμμουδιά της. Μα στο δρόμο για τα Βατερά κάνε τον κόπο και μπες στη Βρίσα. Έχει κι αυτή να σου δείξει πανέμορφα πετρόκτιστα σπίτια, έχει να σου προσφέρει τη δροσιά του Πλάτανου στη μικρή πλατειούλα της με τα παραδοσιακά καφενεία, που εκτός από καφέ προσφέρουν καραφάκι ούζο με πλούσιο μεζέ, έχει μαγαζιά, που δεν κλείνουν "ποτέ", έχει το δικό της λαογραφικό μουσείο, έχει το μοναδικό ξυλόγλυπτο τέμπλο στη Ζωοδόχο Πηγή και φυσικά τα μοναδικά εκθέματα της Συλλογής Φυσικής Ιστορίας, που έστω και με το στανιό θα μετασχηματισθεί σε Κέντρο Επιστημών και Έρευνας του Πανεπιστήμιου της Αθήνας, δίνοντας καινούριες προοπτικές σ' ολόκληρη την περιοχή μας.
Στα Βατερά μόνο το δεκαπενταύγουστο μπορεί να δυσκολευτείς να βρεις κατάλυμα στα μέτρα σου. Ξενοδοχεία και δεκάδες ενοικιαζόμενα δωμάτια σε περιμένουν. Τα Βατερά, με τη δική τους γαλάζια σημαία, δεν ξέρουν τι θα πει συνωστισμός. Τα Βατερά ξέρουν τι θα πει άπλα και  καθάρια νερά. Ιδιαίτερα για τους νέους προσφέρουν τεράστιες δυνατότητες για άθληση στη θάλασσα και στην άμμο, και άσε το μελτέμι να φυσάει. Ο συνδυασμός της φυσικής ομορφιάς με τα πολλά και αξιόλογα μαγαζιά για όλα τα γούστα δεν αφήνει κανέναν παραπονεμένο, εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο.
Εκεί θα απολαύσεις το φεγγάρι και τους καθρεφτισμούς του στο νερό, εκεί θα ηρεμήσεις στη σιγαλιά της νύχτας. Εκεί θα περπατήσεις κατά μήκος της παραλίας Εκεί θα πιεις το ποτό σου, όπως σου αρέσει. Εκεί θα χορέψεις μέχρι το πρωί. Εκεί θα πάρεις μέρος  στους πιο απίθανους διαγωνισμούς. Κάνεις την επιλογή σου και νοιώθεις δικαιωμένος γι  αυτήν.  Από κει θα αγναντέψεις τη Χίο και τις χαμένες πατρίδες.

Είναι στο χέρι σου (ή στα πόδια σου) αυτή τη μεγάλη παραλία να τη μεγαλώσεις ακόμα περισσότερο. Να τραβήξεις δεξιά προς τον Άγιο Φωκά, για να απολαύσεις ένα υπέροχο ηλιοβασίλεμα με φόντο ακόμα -αν βοηθάει η ατμόσφαιρα-και τη μακρινή Σκύρο. Να προχωρήσεις αριστερά να φτάσεις μέχρι το "Κομμένο Ράχτο",  να αποκτήσεις -έστω και για λίγο-  τη δική σου αμμουδιά. Κι αν καταφέρεις και περάσεις το "Ράχτο" δυο βήματα είναι η "ανεξερεύνητη " Δρώτα.  Μόνο που τώρα δύσκολα θα αρνηθείς την πρόκληση να φτάσεις μέχρι την Παναγιά την Κρυφτή, κρυμμένη μέσα στα βράχια μιας απότομης ακτής με "άπατα" νερά.
Κι αν δεν νοιώθεις ιδιαίτερη έλξη για τις μικροπεριπέτειες αυτές, μπορείς με το αυτοκίνητό σου να στρίψεις απ' την ανατολική άκρη της παραλίας, δίπλα στο Βούρκο ποταμό, με προορισμό το πιο μικρό και γραφικό χωριουδάκι της περιοχής μας, τον Σταυρό. Τόσο κοντά στα Βατερά, μα τόσο διαφορετικά.

Παναγιά Κρυφτή
Παναγιά Κρυφτή

Κι αν το ούζο με την εξαιρετική γεύση του "τραβιέται" στα Βατερά, να ξέρεις ότι στο Λισβόρι, το πιο γεωργικό χωριό της περιοχής μας, χρωστάει τη γεύση του. Εκεί καλλιεργούνται τα μυρουδικά (γλυκάνισος), που κάνουν το Μυτιληνιό ούζο μοναδικό. Εκεί θα βρεις αγνά ντόπια προϊόντα και προπαντός ψωμί ψημένο στην πέτρα, σε παραδοσιακό φούρνο. Τόσο το Λισβόρι όσο και τα Βασιλικά έχουν για προίκα εκτός απ' τον κόλπο Καλλονής και την  εύφορη γη στα παράλιά του.
Κοντά στα δυο χωριά, λίγο πιο μέσα απ' τον κεντρικό δρόμο, σε μια καταπράσινη πλαγιά, σε περιμένει και το Μοναστήρι της Παναγιάς στο Δαμάνδρι. Δεν ήταν δυνατό σε μια Λέσβο με τα τόσα προσκυνήματα να λείπει το "δικό" μας. Δεν είναι εύκολο να γράψει κανείς  τι θα συναντήσεις εκεί, γιατί κάθε μέρα ανακαινίζεται και αλλάζει, χάρη στο μεράκι των ακούραστων μοναχών, με σεβασμό στην παράδοση

Νοιώθοντας πως τελειώνουμε, βλέπω στα μάτια σου την απορία: Ξεθεωθήκαμε στο πήγαινε έλα, ξεθεωθήκαμε στο κολύμπι, στο παιχνίδι, στο χορό. Φάγαμε, ήπιαμε, μαυρίσαμε στον ήλιο. Δεν υπάρχει και κάτι τι για το λαιμό; κάτι γλυκό, κάτι μοναδικό; Κάτι για τώρα μα και για το χειμώνα. Να κλείνεις τα μάτια σου και η γεύση του να σου γεμίζει το μυαλό με όλα όσα απόλαυσες το καλοκαίρι.  Να τρατάρεις στο φίλο σου και να γεύεται κι αυτός τις απολαυστικές διακοπές σου.
Μα έννοια σου και φροντίζουν γι' αυτό οι χρυσοχέρες κυρίες του Συνεταιρισμού Γυναικών του Πολιχνίτου με την γεμιστή πλατζέδα, τα γλυκά του κουταλιού και τις τόσες άλλες σπιτικές λιχουδιές που φτιάχνουν.

Καλό σου ταξίδι. Καλό χειμώνα. Και μη ξεχάσεις: Δυο μπουκάλια ούζο, λίγες παστές σαρδέλες, λίγο λαδοτύρι, λίγες ελιές, λίγο τραχανά, δυο βάζα γλυκό (σπιτικό) όχι μόνο θα διαστέλλουν το χρόνο των διακοπών σου αλλά και θα δημιουργήσουν την κατάλληλη ατμόσφαιρα για να διηγηθείς στους φίλους σου το πώς πέρασες.
Κι εμείς σε περιμένουμε του χρόνου μαζί με τους φίλους σου.


*Ο Στρατής Νικέλλης είναι χημικός και πρώην Δ/ντής του Λυκείου Πολιχνίτου